Internationale nalatenschappen kunnen juridisch complex worden wanneer de overledene duidelijke banden had met meerdere landen. Een veelvoorkomend voorbeeld is een persoon met de Spaanse nationaliteit die in Nederland woonde, maar nog bezittingen in Spanje had en eerder een testament liet opstellen bij een Spaanse notaris
De eerste belangrijke vraag is: welk recht is van toepassing op de erfenis?
Volgens de Europese Erfrechtverordening geldt in principe het recht van het land waar de overledene op het moment van overlijden zijn gewone verblijfplaats had.
Lag het centrum van iemands leven dus in Nederland, dan is meestal het Nederlandse erfrecht van toepassing, ook als er bijvoorbeeld een woning of ander vermogen in Spanje aanwezig is.
Toch kan een Spaans testament van grote invloed zijn. Wanneer dit testament is opgesteld vóór de invoering van de Europese regels, door iemand met de Spaanse nationaliteit, en duidelijk gebaseerd is op Spaanse juridische uitgangspunten, kan soms worden onderzocht of er sprake was van een stilzwijgende keuze voor Spaans recht. Dat gebeurt niet automatisch, maar kan wel belangrijk zijn wanneer men de afwikkeling liever geheel of gedeeltelijk in Spanje wil laten plaatsvinden.
Ook voor de bevoegde rechter geldt meestal hetzelfde uitgangspunt: doorgaans zijn de autoriteiten van het land van de gewone verblijfplaats bevoegd, dus vaak Nederland. Maar als aannemelijk gemaakt kan worden dat de overledene bewust voor Spaans recht koos, dan biedt de Europese regelgeving soms de mogelijkheid om de zaak toch in Spanje te behandelen.
Dit vraagt extra aandacht wanneer één van de erfgenamen onder bewind, curatele of vermogensbeheer staat. In zulke gevallen mag die erfgenaam vaak niet zelfstandig beslissen, en moet een beheerder of wettelijke vertegenwoordiger eerst toestemming vragen aan de rechter voordat er kosten worden gemaakt, documenten worden ondertekend of afspraken worden gesloten.
Daardoor betekent het ontbreken van medewerking van een erfgenaam niet altijd onwil. Soms is iemand juridisch simpelweg niet vrij om zelfstandig te handelen. De wettelijke vertegenwoordiger zal dan meestal een duidelijk dossier moeten indienen bij de rechter, met daarin een overzicht van de nalatenschap, verwachte kosten, uitleg over de procedure en een onderbouwing waarom deelname in het belang is van de beschermde erfgenaam.
Een ander veelvoorkomend probleem ontstaat wanneer één erfgenaam alvast diverse kosten betaalt, zoals voor de uitvaart, begrafenis, vertalingen, officiële documenten, belastingen, advocaatkosten of onderhoud van bezittingen. Noodzakelijke kosten die direct verband houden met het overlijden of de afwikkeling van de nalatenschap zijn meestal goed verdedigbaar. Uitgaven voor bijvoorbeeld verbouwingen, verbeteringen of luxe-aanpassingen kunnen eerder discussie opleveren als andere erfgenamen daar geen toestemming voor hebben gegeven. Daarom is het essentieel om alle kosten zorgvuldig vast te leggen en goed te onderscheiden.
Daarnaast blijven Spaanse fiscale verplichtingen bestaan zodra er bezittingen in Spanje zijn, ook wanneer de hoofdafwikkeling in Nederland gebeurt. De Spaanse erfbelasting moet in principe binnen zes maanden na het overlijden worden ingediend, zelfs als de erfenis nog niet officieel is aanvaard of verdeeld. Onenigheid tussen erfgenamen stopt deze termijn meestal niet.
Een verstandige aanpak begint daarom altijd met overzicht en structuur: breng eerst alle bezittingen, schulden, kosten, testamenten, fiscale verplichtingen, woonplaatsfactoren en de juridische positie van iedere erfgenaam duidelijk in kaart. Daarna is het vaak verstandig om de wettelijke vertegenwoordiger van een beschermde erfgenaam formeel te benaderen met een compleet dossier, zodat waar nodig toestemming van de rechter kan worden gevraagd. Pas als samenwerking onmogelijk blijkt, komt een juridische procedure in beeld, waarbij zorgvuldig moet worden bekeken of Nederland of Spanje de beste juridische route biedt.
Kortom een internationale erfenis is veel meer dan een gewone Spaanse nalatenschap met buitenlandse bezittingen. De sleutel ligt in het correct vaststellen van het toepasselijke recht, het voorkomen van fouten rond bevoegdheid, het naleven van fiscale termijnen en het vanaf het begin zorgvuldig documenteren van alle kosten.
Maria D. García Santos