Deze vraag is relevant en vormt een zeer actueel debat in het Spaanse rechtssysteem, dat in alle rechtsgebieden te kampen heeft met voortdurende vertragingen.
Om de gevolgen van de vertraging in de behandeling te verzachten, heeft justitie het begrip ‘verzachtende omstandigheid wegens onnodige vertraging’ in het leven geroepen, waardoor bij een te lange vertraging van een procedure een vermindering van de uiteindelijke straf kan worden toegepast.
Niet alle vertragingen zijn echter gerechtvaardigd. Om deze als verzachtende omstandigheid te kunnen toepassen, moet aan een aantal kenmerken worden voldaan, die in de rechtsleer worden samengevat in vier essentiële vereisten:
- de vertraging moet ongerechtvaardigd zijn;
- buitengewoon zijn;
- niet te wijten zijn aan het gedrag van de verdachte zelf;
- niet in verhouding staan tot de complexiteit van de gerechtelijke zaak die wordt behandeld.
Het is van fundamenteel belang te benadrukken dat, wil de rechtbank deze verzachtende omstandigheid toepassen, de appellant de plicht heeft om specifiek de periodes van inactiviteit en de redenen die daartoe hebben geleid aan te geven. Het volstaat namelijk niet om in algemene termen te stellen dat er tijd is verstreken, aangezien de rechters aangeven dat het niet hun taak is om ambtshalve het dossier te onderzoeken om deze procedurele onderbrekingen op te sporen.
Zodra is bevestigd dat aan de vereisten is voldaan, maakt de rechtbank onderscheid tussen de gewone en de zeer gekwalificeerde verzachtende omstandigheid, afhankelijk van de totale verstreken tijd. Volgens recente jurisprudentie kan vanaf vijf jaar de zeer gekwalificeerde vorm worden toegepast. Dit is van cruciaal belang, aangezien de gewone vorm de straf met de helft vermindert, terwijl de zeer gekwalificeerde vorm de straf met één of twee graden kan verlagen. Hierdoor kunnen gevangenisstraffen worden omgezet in eenvoudige geldboetes.
Als gevolg van deze regelgeving wordt de overbelasting van het gerechtelijk systeem uiteindelijk een zeer gunstige processtrategie voor de verdediging; want hoe meer tijd er verstrijkt, hoe groter de vermindering van de uiteindelijke straf zal zijn. Dit toont aan dat deze regeling fungeert als een noodzakelijke compensatie voor het falen van de staat om snel te oordelen en dat een trage rechtspraak niet alleen haar sociale doeltreffendheid verliest, maar uiteindelijk ook de straf verzacht als gevolg van haar eigen structurele tekortkomingen.
Pilar Penadés